Έφηβοι και γονείς: είναι σωστό να υπογράφουμε συμβόλαιο με τα παιδιά μας;

Τελευταία, και με αφορμή τους χειρισμούς της Janell Burley Hofmann για το καινούριο κινητό τηλέφωνο του 13χρονου γιου της, γίνεται πολύς λόγος για τα "συμβόλαια συμπεριφοράς" και τη λειτουργία τους μέσα στο σπίτι. Πολύ γονείς αισθάνονται άβολα με την ιδέα σκεπτόμενοι ότι η σχέση τους με το παιδί είναι πολύ προσωπική και ιδιαίτερα πολύπλοκη για να χωρέσει μέσα σε ένα συμβόλαιο. Και, φυσικά, έχουν απόλυτο δίκιο. Το "συμβόλαιο συμπεριφοράς", όπως λέγεται, δεν μπορεί, ούτε θα πρέπει να υποκαταστήσει ή να αλλάξει με κανένα τρόπο τα δυναμικά μέσα στο σπίτι. Αντίθετα, το συμβόλαιο έρχεται να συμπληρώσει μία γερή και ουσιαστική σχέση ανάμεσα στους γονείς και το παιδί και έχει τη βάση του στη θεμελιώδη επίγνωση ότι και οι δύο πλευρές αναγνωρίζουν τις συγκρούσεις τους και επιχειρούν έναν συμφιλιωτικό χειρισμό. 
Η συζήτηση με τους εφήβους, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, περιστρέφεται πάντοτε γύρω από την αυτονομία, την ισότητα, τα δικαιώματα και τα προνόμια. Πολλή από την οικογενειακή τριβή προκύπτει από την ανάγκη του παιδιού να γίνει δεκτό σαν ισότιμος ενήλικας και την ταυτόχρονη αδυναμία του να διαχειριστεί το βάρος των ευθυνών που απορρέουν, αλλά και την προσέγγιση των γονιών που δυσκολεύονται να δουν τον αναπτυσσόμενο ενήλικα μέσα στο παιδί τους και ταυτόχρονα παρόλο που είναι κύριοι της εξουσίας στο σπίτι, δυσκολεύονται να την επιβάλλουν χωρίς να "ακρωτηριάσουν" τις προσπάθειες του εφήβου για αυτονομία. Τα συμβόλαια συμπεριφοράς, αν τα χειριστούμε έξυπνα και σωστά, έρχονται να διευκολύνουν αυτή την κατάσταση καθώς: 
- δίνουν στον έφηβο τη δυνατότητα να λειτουργήσει υπεύθυνα, να αναλάβει συγκεκριμένες ευθύνες και να αποδεχτεί εκ των προτέρων τις συνέπειες που απορρέουν, θετικές και αρνητικές. 
- δίνουν στον έφηβο την ευκαιρία να διαπραγματευτεί πάνω σε συγκεκριμένα θέματα προτείνοντας εναλλακτικές που θεωρεί δίκαιες ή με άλλα λόγια να διαλέξει ο ίδιος την "ποινή" αν δε σεβαστεί τους όρους της συμφωνίας (φυσικά προτού υπογραφεί η συμφωνία).
- δίνουν στους γονείς ένα συγκεκριμένο και κατανοητό τρόπο να ιεραρχήσουν τις προσδοκίες  και τους όρους τους και κυρίως να τηρήσουν με συνέπεια και σταθερότητα τα όσα έχουν συμφωνήσει με το παιδί. 
- μπορούν να γίνουν αντιληπτά σαν κάποιου τύπου "παιχνίδι" μέσα στην οικογένεια, αποκλιμακώνοντας την ένταση που προκύπτει συνήθως όταν ο έφηβος δεν τηρεί τις δεσμεύσεις του. 
- δημιουργούν μία πολύ καλή και στην πράξη κατανόηση των προνομίων, τα οποία τόσο πολύ απασχολούν τους εφήβους και που πολλές φορές οι γονείς δεν ξέρουν πώς να τα χειριστούν: είτε παραχωρούν πολλά και χωρίς λόγο, είτε "χάνουν" τη σωστή στιγμή να αποδώσουν ένα προνόμιο. 
- αποτελούν ένα πολύ ρεαλιστικό μάθημα γύρω από τις υποχρεώσεις, που αν και είναι διαφορετικές για τους γονείς και για το παιδί, ισχύουν για όλους μέσα στο σπίτι. 
Μπορείτε να δοκιμάσετε ένα τέτοιο χειρισμό για να ρυθμίσετε ένα ή περισσότερα θέματα, αν και καλό θα ήταν να ξεκινήσετε με ένα ή δύο (πχ. ώρα επιστροφής το βράδυ, συμπεριφορές μέσα στο δωμάτιο και το σπίτι, επισκέψεις σε φίλους, χρήση κινητού και υπολογιστή). Έχει μεγάλη σημασία πώς θα φέρετε αυτό το καινούριο στοιχείο μέσα στην οικογενειακή ζωή του σπιτιού προκειμένου να κεντρίσετε το ενδιαφέρον του εφήβου και να κερδίσετε τη συμμετοχή του. 
Ακολουθεί το γράμμα-συμβόλαιο μιας μητέρας, της Janell Burley Hofmann, με το οποίο δώρισε ένα iphone στο γιο της. Είναι μία πολύ εμπνευσμένη προσπάθεια, καθώς ισορροπεί την πειθαρχία με τα προνόμια, τονίζει τα θετικά του παιδιού χωρίς να υπονομεύει την εξουσία της μητέρας και ταυτόχρονα εξηγεί και τους λόγους για τους οποίους οι όροι της είναι απαραίτητοι. 

Αγαπημένε μου Gregory, 
Χρόνια πολλά! Είσαι τώρα ένας ευτυχής κάτοχος ενός iPhone. Ουάου! Είσαι ένα πολύ καλό και υπεύθυνο 13χρονο αγόρι και σου αξίζει αυτό το δώρο. Η αποδοχή, όμως, αυτού του δώρου συνεπάγεται και κάποιους κανόνες. Σε παρακαλώ να διαβάσεις το παρακάτω συμφωνητικό. Ελπίζω πως καταλαβαίνεις ότι είναι χρέος μου να σε αναθρέψω ώστε να γίνεις ένας συγκροτημένος, υγιής νέος άντρας που μπορεί να λειτουργεί στον κόσμο και να συνυπάρξει με την τεχνολογία, όχι να τον καθορίζει εκείνη. Η αδυναμία σου να ανταποκριθείς στους κανόνες αυτούς θα έχει ως αποτέλεσμα να μην είσαι πλέον κάτοχος του iPhone. Σ' αγαπώ τρελά και περιμένω να μοιραστώ μαζί σου χιλιάδες sms τις επόμενες μέρες. 
1. Αυτό είναι δικό μου τηλέφωνο. Εγώ το αγόρασα, εγώ το πληρώνω και στο δανείζω για να το έχεις. Δεν είμαι φοβερή; 
2. Θα γνωρίζω πάντα το password. 
3. Αν χτυπάει, απάντησέ το. Πες «παρακαλώ», χρησιμοποίησε τους καλούς σου τρόπους. Μην αγνοείς ποτέ κλήσεις όταν στην οθόνη εμφανίζεται η λέξη «Μαμά» ή «Μπαμπάς». Ποτέ. 
4. Παραδίδεις πρόθυμα στους γονείς σου τη συσκευή κάθε βράδυ στις 7:30 τις ημέρες που έχεις σχολείο και το Σαββατοκύριακο, στις 9:00. Θα είναι κλειστό κάθε βράδυ και θα σου επιστρέφεται κάθε πρωί στις 07:30. Αν δεν θέλεις να καλέσεις κάποιον στο σταθερό του με την πιθανότητα να απαντήσουν οι γονείς τους, τότε μην καλέσεις καν. Μάθε να ακούς το έντσικτό σου και να να σέβεσαι τις άλλες οικογένειες με τον ίδιο τρόπο που θα ήθελες να σέβονται εμάς. 
5. Το τηλέφωνο δεν θα έρχεται μαζί σου στο σχολείο. Μίλησε με τους ανθρώπους με τους οποίους ανταλλάσσεις μηνύματα, κατά πρόσωπο. Είναι μία τέχνη που θα πρέπει να αναπτύξεις στη ζωή σου. *Για τις ημιαργίες, τις εκδρομές και τις εξωσχολικές δραστηριότητες, θα συμφωνήσουμε ειδικές χρήσεις. 
6. Αν πέσει στη λεκάνη, στο πάτωμα και σπάσει ή εξαφανιστεί είσαι υπεύθυνος για το κόστος επισκευής ή αντικατάστασης. Κούρεψε το γρασίδι κάποιου, κάνε babysitting ή αποταμίευσε τα χρήματα που σου δίνουμε στα γενέθλιά σου. Θα συμβεί σίγουρα, οπότε φρόντισε να είσαι προετοιμασμένος. 
7. Μην χρησιμοποιήσεις την τεχνολογία για να πεις ψέματα, να κοροϊδέψεις ή να εξαπατήσεις κάποιον άλλο άνθρωπο. Μην συμμετέχεις σε συζητήσεις που πληγώνουν άλλους ανθρώπους. Παρέμενε καλός φίλος ή απλά μην συμμετέχεις στην ανταλλαγή κατηγοριών. 
8. Μην στείλεις SMS, email, ή μην πεις τίποτα χρησιμοποιώντας αυτή τη συσκευή, που δεν θα έλεγες σε κάποιον κατά πρόσωπο. 
9. Μην στείλεις SMS, email, ή μην πεις τίποτα χρησιμοποιώντας αυτή τη συσκευή που δεν θα έλεγες δυνατά με τους γονείς τους δωμάτιο. Λογόκρινε τον εαυτό σου. 
10. Το πορνό απαγορεύεται. Αναζήτησε στο διαδίκτυο πληροφορίες που θα μοιραζόσουν άνετα με εμένα. Αν έχεις κάποια απορία, ρώτησε κάποιον, κατά προτίμηση εμένα ή τον πατέρα σου. 
11. Όταν είσαι σε δημόσιο χώρο, κλείσε το, βάλε το στο αθόρυβο, ή κρύψε το στην τσάντα σου. Ειδικά σε κάποιο εστιατόριο, στον κινηματογράφο, ή όταν μιλάς σε κάποιον άλλο άνθρωπο. Δεν είσαι αγενής. Μην επιτρέψεις στο iPhone να το αλλάξει αυτό. 
12. Μην στείλεις αποκαλυπτικές φωτογραφίες από τα «ιδιαίτερα» σημεία σου σε κανέναν ή μην δεχτείς τέτοιες φωτογραφίες. Μη γελάς. Κάποια στιγμή θα μπεις στον πειρασμό να το κάνεις, παρά την υψηλή σου νοημοσύνη. Είναι επικίνδυνο και μπορεί να διαλύσει την εφηβική/φοιτητική/ενήλικη ζωή σου. Παραμένει πάντα μία κακή ιδέα. Ο κυβερνοχώρος είναι αχανής και πιο δυνατός από εσένα και είναι δύσκολο να εξαφανίσεις κάτι τέτοιο, συμπεριλαμβανομένης μίας κακής φήμης. 
13. Δεν χρειάζεται να τραβάς ένα τόνο φωτογραφίες και βίντεο. Μην καταγράφεις τα πάντα. Ζήσε τις εμπειρίες σου. Θα μείνουν αποθηκευμένες στη μνήμη σου για πάντα. 
14. Κάποιες φορές επίλεξε να αφήνεις το τηλέφωνο πίσω στο σπίτι και να αισθάνεσαι ασφαλής και σίγουρος για την απόφασή σου αυτή. Δεν είναι ζωντανό και δεν είναι προέκτασή του. Είσαι καλύτερος από τον φόβο του να «χάσεις» κάτι που συμβαίνει. 
15. Κατέβαζε μουσική που είναι καινούρια, ή κλασική, ή διαφορετική απ' αυτή που ακούν εκατομμύρια άλλοι που ακούν ακριβώς το ίδιο πράγμα όλοι. Η γενιά σου, περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη γενιά, έχει πρόσβαση στην μουσική. Εκμεταλλεύσου αυτό το προνόμιο. Διεύρυνε τους ορίζοντές σου. 
16. Επιδίωξε να παίζεις παιχνίδια με λέξεις, προβλήματα ή puzzle. 
17. Κράτα το βλέμμα σου ψηλά. Βλέπε τι γίνεται στον κόσμο γύρω σου. Κοίταξε έξω από ένα παράθυρο. Άκουσε τα πουλιά. Πήγαινε μία βόλτα. Μίλησε σε κάποιο άγνωστο. Αναρωτήσου για πράγματα χωρίς να τα "γκουγκλάρεις». 
18. Θα τα κάνεις μαντάρα. Θα σου πάρω πίσω το τηλέφωνο. Θα καθίσουμε κάτω και θα το συζητήσουμε. Και θα ξαναρχίσουμε από την αρχή. Εσύ κι εγώ, θα μαθαίνουμε συνέχεια. Είμαι με το μέρος σου. Είμαστε μαζί σε αυτό. 

Ελπίζω να συμφωνήσεις με αυτούς τους όρους. Τα περισσότερα από τα μαθήματα που αναφέρονται σε αυτό το συμφωνητικό, δεν αφορούν μόνο το iPhone, αλλά και την ίδια την ζωή σου. Μεγαλώνεις σε ένα κόσμο γρήγορο, που αλλάζει συνέχεια. Είναι συναρπαστικό και μαγικό. Προσπάθησε να βλέπεις τα πράγματα απλά, όποτε μπορείς. Έχε εμπιστοσύνη στο δυνατό σου μυαλό και την τεράστια καρδιά σου, περισσότερο απ' οποιοδήποτε μηχάνημα. Σ' αγαπώ. Εύχομαι να απολαύσεις το φανταστικό σου iPhone. 
Χρόνια πολλά! 
Φιλάκια 
Μαμά  

Οικογένειες με παιδιά στην εφηβεία: κάντε χώρο! 

Η εφηβική συμπεριφορά σφραγίζεται από τις προσπάθειες του έφηβου -συχνά "'άγαρμπες", ανησυχητικές ή ατελέσφορες- να δηλώσουν και να περιφρουρήσουν την αυτονόμησή τους μέσα και έξω από το σπίτι. Πεδίο δόξης λαμπρό για αυτό το σκοπό αποτελεί το δωμάτιο του εφήβου στο σπίτι. Οι έφηβοι έχουν την τάση να γίνονται υπερευαίσθητοι με το χώρο τους, να κλείνονται με τις ώρες στο δωμάτιό τους, να απαγορεύουν παρεμβάσεις (ακόμα και το καθημερινό συμμάζεμα) και πολύ συχνά να κοπανάνε την πόρτα πίσω τους. Οι δε γονείς των εφήβων, ανήσυχοι για αυτόν τον καινούριο "άγνωστο" έχουν την τάση να περιορίζουν την ιδιωτικότητα του εφηβικού δωματίου στην προσπάθειά τους να ασκήσουν έλεγχο και να προστατεύσουν το παιδί από τυχόν επικίνδυνες καταστάσεις αλλά και να ξεκαθαρίσουν "ποιός κάνει κουμάντο" μέσα στο σπίτι. 

Ο σωστός χειρισμός του εφηβικού δωματίου θα βοηθήσει τον έφηβο να βρει το χώρο του και θα γλιτώσει και όλη την οικογένεια από ανώφελες συγκρούσεις ενώ ταυτόχρονα θα περάσει ένα μήνυμα σεβασμού της ατομικότητας που είναι πραγματικά απαραίτητο για το ομαλό πέρασμα στην ενηλικίωση. Απομακρύνετε τη σύγκρουση από τον ιδιωτικό χώρο του δωματίου του εφήβου χωρίς να καταργήσετε εντελώς τους κανόνες. 

<br>

- Για παράδειγμα, μην επιτρέπετε κλειδιά στην πόρτα αλλά φροντίστε να χτυπάτε πάντα την πόρτα πριν μπείτε στο δωμάτιο. 

- Αποφύγετε να ψάχνετε συστηματικά τα πράγματα του εφήβου, ιδιαίτερα αυτά που βρίσκονται σε συρτάρια, ντουλάπια και διάφορες κρυψώνες, εκτός αν έχετε ενδείξεις ότι κάτι ανησυχητικό συμβαίνει και χρειάζεται η άμεση παρέμβασή σας. 

- Ξεκαθαρίστε τις υποχρεώσεις του εφήβου και τις δικές σας σε σχέση με την τακτοποίηση και καθαριότητα του δωματίου: είναι ένας πολύ καλός τρόπος να διδάξετε ότι τα προνόμια συνοδεύονται πάντοτε από υποχρεώσεις.

- Δημιουργήστε ένα φιλόξενο χώρο για τον έφηβο και τους φίλους του. Στην εφηβεία, το φιλικό περιβάλλον αναδεικνύεται σε πρωταγωνιστικό ρόλο στο πλαίσιο της προσπάθειας του εφήβου να αποστασιοποιηθεί από την οικογένεια και να δομήσει μία αυτόνομη ταυτότητα. Φροντίζοντας να υπάρχει ένα φιλόξενο περιβάλλον, έχετε το επιπλέον προνόμιο να γνωρίσετε τους φίλους του παιδιού σας. 

- Αφήστε τον έφηβο να εκφράσει τη δημιουργικότητά του μέσα στο χώρο του. Συνεργαστείτε μαζί του σε μία μικρής -ή μεγαλύτερης- κλίμακας ανακαίνιση ή διαμόρφωση του χώρου σύμφωνα με την ηλικία και τα ενδιαφέροντά του. 

- Μην επιμένετε να είναι διαρκώς ανοιχτή η πόρτα! Προτιμήστε να χτυπάτε σε τακτά χρονικά διαστήματα για να "τσεκάρετε" την κατάσταση. 

- Προσπαθήστε να αποφύγετε τη σύγκρουση του τύπου "είναι το δωμάτιο μου" - "όχι, είναι το σπίτι μου". Αντίθετα, εξηγήστε ότι στο σπίτι ισχύουν κανόνες για όλους χωρίς να μπαίνετε σε παιχνίδια εξουσίας. Είναι σαφές ποιός είναι υπεύθυνος στο σπίτι, όμως δεν υπάρχει τίποτα χειρότερο για έναν έφηβο από το να ηττάται κατά κράτος. 

- Όπως με όλα τα προβλήματα στην εφηβεία, διαπραγματευτείτε, δίνοντας στον έφηβο την αίσθηση και την επιβεβαίωση ότι η γνώμη του ακούγεται και η τεράστια αλλαγή που αισθάνεται μέσα του αντανακλά και γίνεται αντιληπτή από το περιβάλλον του. 

- Αφουγκραστείτε τις πραγματικές ανάγκες. Ένας έφηβος που αφήνει συστηματικά ένα ημερολόγιο σε κοινή θέα, ίσως πραγματικά επιδιώκει να το διαβάσετε... 

Συμβουλευτική Γονέων με Παιδιά στην εφηβεία

Ένα πρόγραμμα συμβουλευτικής για γονείς με παιδιά στην εφηβεία ξεκινάει το 2012 στον Πειραιά. Απευθύνεται σε γονείς με παιδιά στην εφηβεία (13-18 ετών) που χρειάζονται καθοδήγηση, συμβουλευτική και ψυχοεκπαίδευση για να διαχειριστούν τα προβλήματα που προκύπτουν στο σπίτι και στις δυαδικές σχέσεις μέσα στην οικογένεια κατά τη διάρκεια της εφηβείας. Το πρόγραμμα διαρκεί ένα μήνα και περιλαμβάνει τέσσερις συνεδρίες, μία κάθε εβδομάδα με σκοπό να δώσει στους γονείς λύσεις και διεξόδους αλλά και την απαραίτητη ευελιξία για να προσαρμοστεί η οικογένεια στην νέα πραγματικότητα. Σκοπός του προγράμματος είναι σε σύντομο χρονικό διάστημα να δώσει κατευθυντήριες γραμμές και λύσεις με άξονα τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της κάθε οικογένει

ας και τα ψυχολογικά χαρακτηριστικά της εφηβείας και να εξομαλύνει το "πέρασμα" από την σχέση παιδιού-γονέα στη σχέση έφηβου-γονέα. 

1η συνεδρία: το σχήμα της οικογένειας, τα εθιμοτυπικά και οι ρουτίνες, οι αλλαγές και οι προκλήσεις που έφερε η είσοδος του παιδιού στην εφηβεία. 

2η συνεδρία: τα κύρια ζητήματα που φέρνουν ένταση και τριβή, ο τρόπος που αντιμετωπίζονται ως τώρα και οι ρίζες τους στην εφηβική ψυχοσύνθεση. 

3η & 4η συνεδρία: κατανόηση του τρόπου με τον οποίο το οικογενειακό σχήμα συμβάλλει στην αναζωπύρωση ή στην απόσβεση των συγκρούσεων, λύσεις και προσανατολισμός σε μικρές σταδιακές αλλαγές που θα οδηγήσουν σε μία νέα ισορροπία. 

Για περισσότερες πληροφορίες, μπορείτε να επικοινωνείτε με το blog στο email sumvouleutiki@gmail.com ή με το Κέντρο Ψυχοθεραπείας & Συμβουλευτικής Ψυχολογίας στο τηλέφωνο 210.4297875. 

Μητέρα και Κόρη: η σχέση της ζωής μας.

Από τη μητέρα προέρχεται η πρώτη αίσθηση φροντίδας, αμοιβαιότητας και ασφάλειας που έχουμε στη ζωή. Τα νεογέννητα τους πρώτους μήνες της ζωής τους δεν ξεχωρίζουν τον εαυτό τους από το περιβάλλον: είναι ένα με όλα, ένα με το χώρο, ένα με τη μητέρα. Όταν η μητέρα απομακρύνεται, για το νεογέννητο είναι σαν να φεύγει ένα κομμάτι του εαυτού του. Μέσα από το μητρικό αγκάλιασμα, τη φωνή, τη μυρωδιά και το χάιδεμα, το βρέφος μαθαίνει τα όρια του εαυτού του μέσα στον κόσμο και δημιουργεί μία πρώτη εικόνα της ύπαρξης του.

Ανάμεσα στις μητέρες και στις κόρες δημιουργούνται από πολύ νωρίς πολύ ισχυροί δεσμοί ταύτισης και συγχώνευσης: τα δύο θηλυκά, όμοια σε τόσα πολλά πράγματα και σε τόσο πολλά επίπεδα, ταυτίζονται ασυνείδητα δημιουργώντας έτσι έναν πανίσχυρο δεσμό που αποτελεί αργότερα και τη μεγαλύτερη πρόκληση στη σχέση μητέρας-κόρης. Γιατί οι μητέρες «βλέπουν τον εαυτό τους» στην κόρη τους και οι κόρες αισθάνονται «συνέχεια της μητέρας τους»με αποτέλεσμα να δυσκολεύονται και οι δύο πολύ όταν έρχεται η ώρα να κατανοήσουν τη διαφορετικότητά τους, να αναγνωρίσουν ότι έχουν τα δικά τους μοναδικά χαρακτηριστικά και να πορευτούν στο δικό τους δρόμο στη ζωή. Όλα τα κοινά, οι ταυτίσεις και οι ομοιότητες που μας δένουν με τη μητέρα μας (αν και δεν είναι πάντα συνειδητά) είναι εκείνα που μας δυσκολεύουν τόσο πολύ να βάλουμε όρια στη σχέση μας μαζί της.

Αυτή μας η σχέση, η σχέση με τη μητέρα μας, είναι τόσο δομική για το χαρακτήρα μας που την κουβαλάμε σε όλη μας τη ζωή, και πολύ συχνά την αναπαράγουμε στις άλλες σχέσεις που δημιουργούμε: την αναπαράγουμε στον τρόπο που σχετιζόμαστε με το σύντροφό μας, στις φιλίες μας, στον ίδιο τον τρόπο που μεγαλώνουμε τα παιδιά μας. Πρωταρχικά την αναπαράγουμε στην πιο πολύτιμη σχέση μας: αυτή που έχουμε με τον ίδιο μας τον εαυτό. Αν η «ματιά» της μητέρας μας ήταν ματιά κατανόησης, αγάπης και αποδοχής έχουμε πολλές πιθανότητες να αγαπήσουμε τον εαυτό μας, να τον φροντίσουμε και να τον κάνουμε καλύτερο. Αν η «ματιά» της μητέρας μας ήταν ανταγωνιστική, σκληρή ή αδιάφορη πορευόμαστε στη ζωή με ενοχή γι αυτό που είμαστε, χωρίς αποδοχή, χωρίς περηφάνια για τον εαυτό μας.

Ταυτόχρονα, η σχέση μας με τη μητέρα μας συμβάλλει στην ψυχοσεξουαλική μας ανάπτυξη, την υιοθέτηση δηλαδή των χαρακτηριστικών του φύλου μας, της σεξουαλικής μας ταυτότητας και της γυναικείας μας φύσης, με ό,τι αυτή συνεπάγεται για το μέλλον. Σκεφτείτε ένα κορίτσι που στα πέντε του χρόνια φοράει τα τακούνια της μαμάς, πασαλείφεται με το μακιγιάζ της και παίζει με τις κούκλες της: είναι μία πρώτη αναπαράσταση των γυναικείων ρόλων όπως τους βιώνουμε παρατηρώντας τη μητέρα μας! Είναι η ανάγκη μας να της μοιάσουμε, να γίνουμε σαν εκείνη…

Ο αποχωρισμός.

Για τις περισσότερες κόρες ο αποχωρισμός από τη μάνα είναι τόσο δύσκολος και επώδυνος που αναβάλλεται επ’ αόριστον και ίσως δε γίνεται ποτέ ολοκληρωτικά. Τι σημαίνει αποχωρίζομαι τη μητέρα μου; Είναι μία διαδικασία μέσα από την οποία η κόρη αισθάνεται ψυχικά έτοιμη να «επιτρέψει» στη μητέρα της το δικαίωμα να μην είναι μόνο μητέρα. Οι περισσότερες από μας δυσκολευόμαστε πολύ να αποδεχτούμε ότι η μητέρα μας έχει κι άλλους ρόλους, κι άλλες αγάπες και άλλα χαρακτηριστικά. Είναι κι εκείνη κόρη κάποιας μητέρας, σύζυγος, ερωμένη, φίλη. Είναι κι εκείνη άνθρωπος με τα σφάλματά του. Όταν καταφέρουμε να δούμε τη μητέρα μας σε αυτή της διάσταση είναι η στιγμή που είμαστε έτοιμοι να την αποχωριστούμε συμβολικά και να συνεχίσουμε τη ζωή μας με εκείνη δίπλα μας και όχι από πάνω μας.

Για πολλές γυναίκες η διεργασία αυτή πραγματοποιείται σε αρκετά μεγάλη ηλικία, όταν οι ίδιες πια έχουν γίνει μάνες και έχουν προχωρήσει τη ζωή τους. Γι’ αυτό βλέπουμε πολύ συχνά, ακόμη και πολύ διαταραγμένες σχέσεις μητέρας και κόρης να αποκαθίστανται αργότερα και να βρίσκουν μία βιώσιμη ισορροπία. Για άλλες γυναίκες, η στιγμή αυτή δεν έρχεται ποτέ, είτε γιατί δεν πρόλαβαν να βρουν την ισορροπία, είτε γιατί η σχέση με τη μάνα ήταν τόσο κακή που η κατάσταση μοιάζει ανεπανόρθωτη.  

Όταν τα παιδιά φεύγουν από το σπίτι για σπουδές...

Αυτές τις μέρες, με τις Πανελλήνιες να βρίσκονται στο τέλος τους, πολλές οικογένειες βρίσκονται αντιμέτωπες με μία τελείως καινούρια πραγματικότητα: το παιδί πρόκειται να φύγει από το σπίτι, να μετακομίσει σε κάποια άλλη πόλη (ή στο εξωτερικό) προκειμένου να ξεκινήσει τις σπουδές του. Ένας νέος κύκλος ζωής ξεκινάει που φυσικά επηρεάζει ολόκληρη την οικογένεια: έχουμε ξαναμιλήσει για το σύνδρομο της άδειας φωλιάς, τη συναισθηματική αντίδραση των γονιών στην απουσία του παιδιού από το σπίτι. Η νέα πραγματικότητα όμως επηρεάζει και το ίδιο το παιδί καθώς και τα άλλα παιδιά της οικογένειας. 

Ξεκινώντας από τους γονείς, πολλοί λένε ότι το "σπίτι φαίνεται άδειο" ή ότι "δεν έχουν τί να κάνουν, με τί να ασχοληθούν". Ιδιαίτερα οι μη εργαζόμενες μητέρες αντιμετωπίζουν σημαντική δυσκολία να ξανα-οργανώσουν τη μέρα τους και το χρόνο τους με τρόπο που να αισθάνονται γεμάτες και χρήσιμες, ιδιαίτερα δε όταν δεν υπάρχουν μικρότερα παιδιά στην οικογένεια. 

Πρακτικές συμβουλές για τις μαμάδες των νέων φοιτητών-φοιτητριών: 

- βάλτε ένα γερό στόχο που να σας ικανοποιεί και να έχει νόημα. 

- χρησιμοποιείστε το ίντερνετ! Είναι ένας εξαιρετικός τρόπος να γνωρίσετε πράγματα που δεν ξέρετε, να απασχοληθείτε ουσιαστικά και να δημιουργήσετε. Μπορείτε να φτιάξετε ένα δικό σας Blog ή να μάθετε κάτι καινούριο (από βιετναμέζικη κουζίνα μέχρι μία ξένη γλώσσα). 

- δικτυωθείτε! Υπάρχουν πάρα πολλές δραστηριότητες που μπορείτε να βάλετε στο πρόγραμμά σας οι οποίες όχι μόνο θα σας επιτρέψουν να δομήσετε δημιουργικά το χρόνο σας αλλά και να διευρύνετε τον κύκλο σας. Μία ομάδα αυτογνωσίας ή ψυχοθεραπείας, μία ομάδα γυναικών, ένα καλλιτεχνικό εργαστήρι. Ακόμα και με τα δύσκολα οικονομικά αυτής της εποχής, υπάρχουν πολλά δημοτικά προγράμματα, προγράμματα της ΧΕΝ αλλά και πολλών ιδιωτικών κέντρων που είναι πολύ οικονομικά! Για ψάξτε το λιγάκι... 

- Αναλογιστείτε τους ρόλους της ζωής σας. Φυσικά εδώ και δεκαοχτώ χρόνια παίζετε τον πρωταγωνιστικό ρόλο της μαμάς και θα συνεχίσετε να έχετε αυτό το ρόλο για πάντα. Όμως τώρα έχετε χρόνο και χώρο και για άλλα πράγματα. Επενδύστε ξανά στη σχέση με το σύντροφό σας, ξαναβρείτε τα κοινά σας, συζητείστε τις διαφορές σας, επικοινωνήστε ξανά σαν αντρόγυνο και όχι μόνο σαν γονείς.
- Φροντίστε τον εαυτό σας. Πολλές μητέρες αισθάνονται ότι γερνούν όταν τα παιδιά τους μεγαλώνουν. Προτιμήστε να μεγαλώνετε κι εσείς με χάρη και με όση ομορφιά έχετε κερδίσει. Φροντίστε τον εαυτό σας, την εμφάνισή σας και το σώμα σας. 

- Καμαρώστε και επιβραβεύστε το παιδί σας για την καινούρια του ζωή και βοηθήστε το εκεί που σας έχει ανάγκη, χωρίς να του δημιουργείτε την αίσθηση ότι είναι ανίκανο να τα καταφέρει μόνο του. Μην ξεχνάτε ότι και το παιδί βρίσκεται αντιμέτωπο με μεγάλο στρες αυτή την περίοδο. Προσπαθήστε να μην του δημιουργείτε ενοχές.
- Βάλτε τις βάσεις για μία σχέση ενηλίκων με το παιδί σας. Μετά το πρώτο "σοκ" του αποχωρισμού σας δίνετε μία μοναδική ευκαιρία να ξαναχτίσετε τη σχέση σας με το παιδί όχι στη βάση της εξάρτησης αλλά της αμοιβαίας κατανόησης και ισότητας.

Και προσπαθήστε να μην ξεχνάτε ότι κάθε μέρα είναι η πρώτη μέρα του υπόλοιπου της ζωής σας.

Στείλτε τις επιστολές με τη δική σας εμπειρία με το μικρό σας φοιτητή στο sumvouleutiki@gmail.com. 

Υπερπροστατευτικοί Γονείς: Τί μήνυμα δίνουμε στα παιδιά μας;

Πολλές φορές και σε πάρα πολλούς ρόλους της ζωής μας θέλουμε και προσπαθούμε για το καλύτερο: η επιθυμία μας αυτή να τα πάμε καλά, να πετύχουμε αυτό που θέλουμε, να τα καταφέρουμε σωστά μας στερεί πολλές φορές την ικανότητα να δούμε μακριά, να κοιτάξουμε στο μέλλον υπολογίζοντας τις συνέπειες της συμπεριφοράς μας. Το ίδιο συμβαίνει και με τους υπερπροστατευτικούς γονείς: ξεκινούν με τις καλύτερες προθέσεις, με στόχο να μεγαλώσουν τα παιδιά τους σωστά προστατεύοντας τα από τους κινδύνους, χωρίς ωστόσο να αντιλαμβάνονται ότι τα προστατεύουν, άθελά τους φυσικά, και από την ίδια τη ζωή, την ανάπτυξη και την ωρίμανσή τους. 

Ο υπερπροστατευτικός γονιός εκφράζει ανοιχτά τις έντονες και πολυάριθμες ανησυχίες του για το παιδί: για την υγεία του, τη συμπεριφορά του, τις ανάγκες, το χρόνο, τη διατροφή του. Φοβούμενος τους πιθανούς κινδύνους πλέκει ένα προστατευτικό δίχτυ γύρω από το παιδί αφαιρώντας του δραστηριότητες, μειώνοντας τα περιθώρια πρωτοβουλίας και αυτενέργειας και διδάσκοντας υπερβολική προσοχή. Πρόσεχε θα πέσεις!, Βάλε το μπουφάν σου, θα κρυώσεις!, Μην τρέχεις, θα ιδρώσεις και θα κρυώσεις!. Οι υπερπροστατευτικοί γονείς αντιλαμβάνονται τον κόσμο στον οποίο μεγαλώνει το παιδί τους πολύ επικίνδυνο και πολλές φορές μεγαλοποιούν τους κινδύνους. 

Το αποτέλεσμα; Τα ίδια τα παιδιά υιοθετούν αυτήν την εικόνα του κόσμου: ένα μέρος απειλητικό, όπου παντού ελλοχεύουν κίνδυνοι και δυσάρεστες συνέπειες. Μεγαλώνουμε λοιπόν φοβισμένα παιδιά. Η αίσθηση του κόσμου που έχουν τους προκαλεί ανασφάλειες και η διαρκής αναμέτρηση με τον πιθανό κίνδυνο μειώνει την εμπιστοσύνη που έχουν στις δυνατότητές τους. Μεγαλώνουμε παιδιά με χαμηλή αυτοεκτίμηση. Τους δίνουμε να καταλάβουν πώς ο κόσμος είναι τόσο επικίνδυνος και τρομακτικός που οι ίδιες τους οι δυνάμεις δεν αρκούν για να τα βγάλουν πέρα. Στρέφουν το βλέμμα τους σε εμάς για να πάρουν την έγκριση, την αποδοχή και την άδειά μας σε κάθε τους βήμα. Τα παιδιά αυτά αισθάνονται μεγάλη ανάγκη να βρίσκονται κοντά στους μεγάλους και εξαρτώνται συναισθηματικά και πρακτικά από αυτούς, με αποτέλεσμα να διαθέτουν συχνά λιγότερη ωριμότητα από τους συνομηλίκους τους. Αργότερα στη ζωή τους, κουβαλώντας αυτή την αίσθηση του κινδύνου από την παιδική τους ηλικία, δεν αναζητούν νέες εμπειρίες, δεν βουτάνε στη ζωή και ζουν με φόβους, ανασφάλειες και άγχος που δυσχεραίνουν την καθημερινότητά τους και μειώνουν την ποιότητα της ζωής τους. 

Φυσικά και όλοι οι γονείς, υπερπροστατευτικοί και μη, θέλουμε το καλύτερο για τα παιδιά μας. Θέλουμε να τα προστατέψουμε, να τα αγκαλιάσουμε, να τους δώσουμε το καλύτερο που έχει να προσφέρει η ζωή, Σκεφτείτε όμως: μπορεί το παιδάκι μας να μην πέσει στις κούνιες όμως ταυτόχρονα δε θα ευχαριστηθεί το παιχνίδι, που του είναι τόσο απαραίτητο...

Διαβάστε επίσης: Υπερπροστατευτικοί γονείς-Δυστυχισμένα Παιδιά; 

Τα Παιδία Νιώθει ή Πώς να ξεκινήσετε τη συναισθηματική εκπαίδευση από νωρίς.

Οι περισσότεροι άνθρωποι που συναντούμε στην πρακτική μας ως ψυχολόγοι πάσχουν από έλλειψη αυτού που θα ονομάζαμε "εσωτερική ματιά", την ικανότητα δηλαδή να κοιτάξουν προς τα μέσα, στον εαυτό τους και να δουλέψουν με τα συναισθήματά τους και τις σκέψεις τους. Ξεκινώντας να βελτιώσουμε τη συναισθηματική μας και ψυχολογική κατάσταση και κατά συνέπεια τη ζωή μας και τις σχέσεις μας, χρειάζεται να στρέψουμε το βλέμμα προς τα μέσα και να δώσουμε όνομα και ταυτότητα στα συναισθήματα, στις σκέψεις και τις ανάγκες μας. Πολλές φορές, ακόμα και ενήλικες, δυσκολεύονται εξαιρετικά να απαντήσουν στην ερώτηση "Πώς νιώθεις αυτή τη στιγμή;", με αποτέλεσμα να έχουν επιπρόσθετες δυσκολίες στη διαχείριση των καταστάσεων που βιώνουν. Η εκπαίδευση στα συναισθήματα μπορεί να ξεκινήσει πολύ νωρίς βοηθώντας τα παιδιά να αναπτύξουν ένα συναισθηματικό λεξιλόγιο και μία πιο δυνατή "εσωτερική ματιά" αλλά και τη δυνατότητα να καταλαβαίνουν καλύτερα τους γύρω τους και να δημιουργούν σχέσεις με κατανόηση και ενσυναίσθηση. 

Πώς να ξεκινήσετε τη συναισθηματική εκπαίδευση. 

Η καθημερινότητα με τα παιδιά μας παρέχει πάρα πολλές δραστηριότητες που προσφέρονται ιδιαίτερα για "συναισθηματικές κουβέντες". 

Χρησιμοποιείστε τα παραμύθια, τις παιδικές ταινίες, ακόμα και τα παιχνίδια για να ενθαρρύνεται την εξοικείωση με τα συναισθήματα. Διαβάζοντας για παράδειγμα ένα παραμύθι, μπορείτε να διακόψετε την αφήγηση και να ρωτήσετε με ενδιαφέρον "πως λες να αισθάνεται τώρα ο πρωταγωνιστής;" ή "εσύ τί θα έκανες αν ήταν στη θέση του;". Θυμάμαι ακόμα όταν η μητέρα μου με ρώτησε τί νομίζω ότι σκέφτεται ο μολυβένιος στρατιώτης όταν ήταν μέσα στο χάρτινο καραβάκι του πλέοντας στον υπόνομο... 

Τα παιχνίδια επίσης παρέχουν στα παιδιά τη δυνατότητα να χτίσουν ιστορίες που διατηρούν ζωντανό το ενδιαφέρον του. Ένα κουκλόσπιτο μπορεί να γίνει η σκηνή πάνω στην οποία θα σας διηγηθεί οικογενειακές ιστορίες και μία ομάδα από κούκλες που πίνουν τσάι μπορεί να ξεκινήσει ζωντανές συζητήσεις: τί λένε; αυτή εδώ μου φαίνεται λιγάκι στεναχωρημένη, τί σκέφτεται; Στα παιδιά αρέσουν πολύ οι ιστορίες και τα σενάρια καθώς δίνουν έκφραση και διέξοδο στη φαντασία και τη δημιουργικότητά τους. 

Οι παιδικές ζωγραφιές είναι τόσο εκφραστικές και πλούσιες σε νοήματα που χρησιμοποιούνται από τους επαγγελματίες της ψυχικής υγείας για την αξιολόγηση και την κατανόηση του ψυχικού κόσμου των παιδιών. Παρόλο που μέχρι τα οχτώ περίπου χρόνια τα σχέδια των παιδιών φαίνονται να επαναλαμβάνονται και να μην έχουν ιδιαίτερο νόημα, αναζητήστε την κρυμμένη συναισθηματική ιστορία πίσω από τα σκίτσα. Ποιούς ζωγραφίζει; Ποιός μένει σε αυτό το σπίτι; Είναι χαρούμενη οικογένεια; τί κάνουν όταν είναι όλοι μαζί; 

Χρησιμοποιείστε συναισθηματικές λέξεις μέσα στην οικογενειακή καθημερινότητα. Είναι ο καλύτερος τρόπος για να τις κάνει το παιδί κτήμα του και να τις ενσωματώσει στον τρόπο που σκέφτεται και αντιλαμβάνεται τον κόσμο. Πείτε πόσο ευχαριστημένοι είστε που έχετε το μικρό σας, πόσο ενθουσιασμένοι για τη βόλτα του σαββάτου, χαρούμενοι ή φοβισμένοι. Αν το παιδί σας σας δει πολύ κουρασμένους ή δακρυσμένους ή πολύ χαρούμενους, αρπάξτε την ευκαιρία και μιλήστε για το πώς αισθάνεστε και γιατί. Τα παιδιά καταλαβαίνουν πολύ περισσότερα από αυτά που μπορούν να εκφράσουν με τις λεξούλες τους. 

Εσείς πως μιλάτε στα παιδιά σας για τα συναισθήματα; 

Υπερπροστατευτικοί Γονείς - Δυστυχισμένα Παιδιά;

Καθημερινά βομβαρδιζόμαστε από πάρα πολλές πληροφορίες για το πώς να είμαστε καλύτεροι γονείς, για το ποιές είναι οι πραγματικές ανάγκες των παιδιών αλλά και τους κινδύνους που απειλούν τα παιδιά μας, στο δρόμο, στο σχολείο, ακόμα και μέσα στην  ασφάλεια του ίδιου μας του σπιτιού μέσω του διαδικτύου. Με λίγα λόγια, δεν είναι καθόλου εύκολη δουλειά να είναι κανείς γονιός. 

Πολλοί γονείς στην προσπάθεια τους να διασφαλίσουν, να προστατέψουν και στηρίξουν τα παιδιά τους στην ανάπτυξή τους γίνονται υπερπροστατευτικοί. Δημιουργούν δηλαδή ένα προστατευτικό δίχτυ γύρω από τα παιδιά, προσπαθώντας να προλάβουν κάθε πιθανό κίνδυνο, ξεκινώντας από ένα απλό κρύωμα και φτάνοντας ως τη "λάθος" επιλογή φίλων ή σπουδών. Το αποτέλεσμα; Οι γονείς γίνονται ολοένα και πιο παρεμβατικοί και κυριαρχικοί πάνω στα αναπτυσσόμενα παιδιά ενώ τα ίδια τα παιδιά αισθάνονται να ασφυκτιούν και ταυτόχρονα δε μαθαίνουν να αναλαμβάνουν ευθύνες και να παίρνουν πρωτοβουλίες.

Σύμφωνα με μία μεγάλη έρευνα του βρετανικού ερευνητικού ινστιτούτου "Children's Society" τα παιδιά των υπερπροστατευτικών γονιών αισθάνονται δυστυχία και θυμό για τον περιορισμό των επιλογών τους. Τα ποσοστά αυξάνονται όσο τα παιδιά μεγαλώνουν και πλησιάζουν στην εφηβεία. Ένα επίσης πολύ σημαντικό εύρημα της έρευνας αυτής υποδεικνύει ότι τα παιδιά που μεγαλώνουν σε υπερπροστατευτικό περιβάλλον αισθάνονται μεγαλύτερη αγωνία και φόβο για το μέλλον και είναι ανέτοιμα να αντιμετωπίσουν τις υποχρεώσεις της ενήλικης ζωής. Προστατεύοντας τα παιδιά μας από τα δεινά και τους κινδύνους της ζωής αναπόφευκτα τους στερούμε και ένα σωρό εμπειρίες, γνώσεις, απογοητεύσεις και δυσκολίες που θα σφυρηλατήσουν τον αναπτυσσόμενο χαρακτήρα τους και θα τα βοηθήσουν να ανεξαρτητοποιηθούν και να μπουν στην ενήλικη ζωή τους με αυτοπεποίθηση και υπευθυνότητα. 

Μπορεί να φαίνεται μακρινό, μπορεί να ακούγεται σκληρό, όμως ουσιαστικά ο ρόλος των γονιών είναι να ετοιμάσουμε τα παιδιά να ζήσουν στον κόσμο χωρίς εμάς. Πάρτε τα λοιπόν από το χέρι και δείξτε τους τον κόσμο, με τις ασχήμιες του αλλά και με τις μαγικές ομορφιές του. 

http://www.childrenssociety.org.uk/

Προετοιμάζοντας το παιδί για το νέο αδερφάκι ή Πώς θα πω στο παιδί μου ότι είμαι έγκυος.

Μόλις μάθατε τα χαρμόσυνα νέα: ένα νέο μωρό πρόκειται να "καταφτάσει" σύντομα στην υπέροχη οικογένειά σας. Οι αλλαγές που φέρνει ένα νέο μέλος στην οικογένεια είναι τεράστιες για όλους. Τα μεγαλύτερα παιδιά συχνά παρουσιάζουν έντονες αντιδράσεις στην άφιξη ενός μικρού αδελφού. Πώς θα βοηθήσετε το μικρό σας να προετοιμαστεί και να προσαρμοστεί καλύτερα στο ρόλο του μεγάλου αδελφού ή της μεγάλης αδελφής; Η περίοδος της εγκυμοσύνης αποτελεί μία πρώτης τάξεως ευκαιρία να βάλετε τις βάσεις για μία αρμονική αδελφική σχέση και λιγότερους μπελάδες αργότερα...

Τα μεγάλα νέα: πότε και πώς να πείτε στο παιδί σας ότι είστε έγκυος;
Οι περισσότεροι ειδικοί συνιστούν να περιμένετε μέχρι να βεβαιωθείτε ότι όλα βαίνουν καλώς με την εγκυμοσύνη σας πριν το ανακοινώσετε στο παιδί. Θυμηθείτε όμως, τα παιδιά ακούν τα πάντα και καταλαβαίνουν περισσότερα από αυτά που μπορούν να εκφράσουν. Φροντίστε να μην είναι παρών σε σχετικές συζητήσεις και κυρίως να το μάθει από σας και όχι από τους γείτονες οι οποίοι θα σας συγχαρούν στο δρόμο για την παιδική χαρά. Επιλέξτε μία στιγμή που το παιδί είναι χαλαρό και η ατμόσφαιρα είναι ήσυχη. Φυσικά, ο τρόπος που θα πείτε τα νέα εξαρτάται από την προσωπικότητα του παιδιού αλλά και από το εξελικτικό του στάδιο.
Προτιμήστε απλές διατυπώσεις και αφήστε το ίδιο το παιδί να σας καθοδηγήσει με τις ερωτήσεις του. Έχετε υπόψη σας ότι είναι πιθανό το παιδί να αντιδράσει με μεγάλο ενθουσιασμό και καταιγισμό ερωτήσεων ή να αδιαφορήσει φαινομενικά με τα νέα.
Στους μήνες που θα ακολουθήσουν καθώς το μητρικό σχήμα θα αλλάζει τα παιδιά είναι πιθανό να επανέλθουν με ερωτήσεις για το τί κάνει το μωράκι εκεί μέσα, πώς τρώει, αν παίζει, αν βλέπει τί γίνεται έξω. Δώστε του απαντήσεις χωρίς να αγνοείτε το πώς εκείνο αντιλαμβάνεται τον κόσμο και χωρίς να στραγγαλίζετε τη φαντασία του και τη δημιουργική του σκέψη.

Τα μικρά παιδιά δεν καταλαβαίνουν ακριβώς την έννοια του χρόνου, οπότε αντί να πείτε σε εφτά μήνες προτιμήστε καλύτερα να πείτε ότι το καλοκαίρι ή όταν ξαναέρθουν τα Χριστούγεννα θα έρθει στην οικογένεια το μωρό μας ή το αδερφάκι σου.

Χρησιμοποιείστε το χρόνο της εγκυμοσύνης για να προάγετε το αδελφικό δέσιμο και να βοηθήσετε την ομαλή μετάβαση μετά τη γέννα. 

Όσο μπορείτε συμπεριλάβετε το μικρό σας στις προετοιμασίες, φροντίζοντας πάντα να περνάτε το μήνυμα ότι η θέση του μέσα στην οικογένεια δεν απειλείται από τις ολοφάνερες αλλαγές που έρχονται.
Συζητήστε μαζί του για το πώς φαντάζεται το μωρό όταν θα γεννηθεί και διορθώστε υπομονετικά τυχόν λάθος αντιλήψεις του. Πολλοί γονείς στην προσπάθεια τους να διευκολύνουν την κατάσταση έχουν την τάση να λένε ότι "θα έχεις αδερφάκι με το οποίο θα μπορείς να παίζεις και να συζητάς", με αποτέλεσμα η απογοήτευση των παιδιών απέναντι στο νεογέννητο να είναι μεγάλη. Χρησιμοποιείστε βιβλία με εικόνες (τα παιδιά τα λατρεύουν) για να του εξηγήσετε πώς μεγαλώνει ένα μωρό ή επισκεφτείτε φίλους που έχουν βρέφη. Επίσης, χρησιμοποιείστε τις φωτογραφίες του ίδιου του παιδιού σας για να του εξηγήσετε πώς είναι ένα νεογέννητο.

Αν τα παιδιά σας πρόκειται να μοιραστούν το ίδιο δωμάτιο, το οποίο σημαίνει ότι το παιδί σας θα πρέπει να μεταβεί από την κούνια του σε ένα παιδικό κρεβάτι, δημιουργήστε μία εορταστική ατμόσφαιρα γύρω από αυτό. Διαλέξτε μαζί το καινούριο του κρεβάτι και αν χρειαστεί υποχωρήστε στο παιδικό του γούστο. Επίσης αφήστε το να συμμετέχει στην προετοιμασία του παιδικού δωματίου διαλέγοντας τα χρώματα ή τα παιχνίδια του μωρού. Φτιάξτε μία ωραία κορνίζα με τη φωτογραφία του και γράψτε από κάτω "ο αδερφός μου ή η αδερφή μου" και κρεμάστε την πάνω από την κούνια.

Η περίοδος της εγκυμοσύνης είναι δύσκολη όχι μόνο για εσάς αλλά και για το παιδί σας καθώς οι επικείμενες αλλαγές που διαισθάνεται και βλέπει γύρω του σίγουρα το επηρεάζουν. Αυτή την περίοδο προσπαθήστε να αποφύγετε άλλες αλλαγές στη ζωή του, όπως αλλαγή σχολείου ή αλλαγή νταντάς αν χρησιμοποιείτε νταντά, και να διατηρήσετε τη σταθερότητα στο περιβάλλον του. Αυτή την περίοδο αποφύγετε τις "μεγάλες μάχες" με το παιδί σας: μην το πιέσετε παραπάνω να μάθει τη χρήση της τουαλέτας ή να αποχωριστεί το μπιμπερό του. Επίσης αν σκοπεύετε να ξεκινήσετε παιδικό σταθμό ή σχολείο, καλό θα ήταν να το κάνετε πολύ πριν ή αρκετά μετά. Σε αντίθετη περίπτωση, το παιδί μπορεί να αισθανθεί ότι "εκτοπίζεται" εξαιτίας του μωρού.

Αφήστε το να αγγίξει την κοιλιά σας και ζητήστε του να τραγουδήσει στο μωρό ή να του πει μια ιστορία, διευκρινίζοντας ότι η φωνή του ακούγεται και έστω και αν το μωρό δεν καταλαβαίνει ακόμα τα λόγια, μπορεί να ακούει τη φωνή του αδερφού του και να ηρεμεί. Αν έχετε αδιαθεσίες λόγω της εγκυμοσύνης, προσπαθήστε να μην τις αποδώσετε στην εγκυμοσύνη γιατί είναι πιθανό το παιδί να θεωρήσει υπεύθυνο το έμβρυο.

Χαρείτε την εγκυμοσύνη σας ακόμα και αν το μικρό σας δε δείχνει καθόλου ενθουσιασμένο. Οι σταθερές και ειλικρινείς σχέσεις με τους γονείς, την ευρύτερη οικογένεια και το περιβάλλον του θα το βοηθήσουν να ξεπεράσει αυτή τη δύσκολη περίοδο. Δείξτε του υπομονή, κατανόηση και μην του στερείτε αγκαλιές και χάδια και όλα θα πάνε καλά.

Διαβάστε εδώ για τις αντιδράσεις των παιδιών στην άφιξη του νέου μωρού στο σπίτι... 

Οι αντιδράσεις των μικρών στην άφιξη του νέου μωρού.

Με αφορμή τις ερωτήσεις της Δέσποινας ήρθε στην επιφάνεια το θέμα της δεύτερης εγκυμοσύνης στην οικογένεια και των αντιδράσεων του μικρού παιδιού μέσα στο σπίτι. Η άφιξη ενός νέου μωρού συνιστά μία πολύ απαιτητική και δύσκολη περίοδο για το παιδί σας, το οποίο ως τώρα είχε την αποκλειστικότητα στο χρόνο, την προσοχή και τη φροντίδα όλης της οικογένειας: όχι μόνο της μαμάς και του μπαμπά, αλλά και του ευρύτερου περιβάλλοντος. Οι αντιδράσεις των μεγαλύτερων παιδιών στην έλευση ενός μικρού αδερφού ή αδερφής εξαρτώνται από την προσωπικότητα του παιδιού, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της χρονικής συγκυρίας, την ηλικία, το φύλο και κυρίως από τις σχέσεις μέσα στην οικογένεια και από τον τρόπο που οι γονείς καταφέρνουν -ή όχι- να διαχειριστούν τη νέα αυτή κατάσταση ήδη από την περίοδο της εγκυμοσύνης. Η ζήλια για το καινούριο αδερφάκι είναι μία φυσιολογική έκφραση για το παιδί.

Αντιμέτωπο με τις ανακατατάξεις και τις αλλαγές που έρχονται μαζί με το νέο μωρό, είναι αναμενόμενο και φυσιολογικό ότι το μικρό σας θα έχει μπερδεμένα συναισθήματα και θα αντιδράσει με τρόπους που μπορεί να φαίνονται ανορθόδοξοι ή ανησυχητικοί. Ξέρουμε ότι το "μοιράζομαι" δεν είναι το πιο δυνατό σημείο των παιδιών προσχολικής ηλικίας: αυτό δεν αφορά μόνο το δωμάτιο ή τα παιχνίδια αλλά και την προσοχή και την αγάπη σας. Τα μικρά παιδιά σκέφτονται εγωκεντρικά: αυτό δε σημαίνει ότι είναι μικροί εγωιστές αλλά ότι δυσκολεύονται να αντιληφθούν οτιδήποτε βρίσκεται έξω από τη σφαίρα της άμεσης εμπειρίας τους. Με λίγα λόγια, τα παιδιά προσχολικής ηλικίας δε μπορούν αν μπουν στη θέση των άλλων. Νιώθοντας ότι πλέον η αγάπη και η προσοχή σας διοχετεύεται πλέον στον νεοφερμένο το μικρό σας αισθάνεται ανασφάλεια και ζήλια για το αδερφάκι του. Στην προσπάθεια του να εκφράσει τα συναισθήματά του αλλά και να ξανακερδίσει το χαμένο του θρόνο μέσα στην οικογένεια το μικρό σας μπορεί να παρουσιάσει διάφορες αντιδράσεις: 

- Μιμείται τις συμπεριφορές του μωρού κλαίγοντας και γκρινιάζοντας χωρίς προφανή λόγο ή αποζητά το μπιμπερό ή την πιπίλα του ακόμα και αν τα είχε αποχωριστεί για μήνες. 

- Επιστρέφει σε συμπεριφορές προηγούμενων περιόδων της ανάπτυξης του: για παράδειγμα μπορεί να λερώνει το κρεβάτι του κατά τη διάρκεια της νύχτας ή ακόμα και να λερώνεται την ημέρα στο σπίτι ή στο σχολείο. 

- Γίνεται επιθετικό απέναντι στο μωρό (ζουλήγματα, πολύ σφιχτές αγκαλιές και τσιμπήματα), απέναντι σε εσάς ή απέναντι στους συνομήλικους του στο σχολείο. 

- Απομονώνεται, επιλέγοντας να παίζει μόνο του και αρνείται να συμμετέχει σε ομαδικές δραστηριότητες. 

- Διαταράσσεται ο ύπνος του: μπορεί να μην μπορεί να αποκοιμηθεί, να ξυπνάει στη μέση της νύχτας ή να απαιτεί να κοιμηθεί στο κρεβάτι σας. 

- Αναπτύσσει "παραξενιές" στο φαγητό ή αρνείται να φάει. 

- Αρνείται να πάει στο σχολείο ή παραπονείται για πόνους κατά τη διάρκεια της ημέρας ζητώντας να έρθετε να το πάρετε. 

Πώς να αντιδράσετε; 

Το σύνδρομο της 'Αδειας Φωλιάς.

photo via buzzle.com

Έχοντας ζήσει μέσα στην ελληνική οικογένεια, με όλα τα χαρίσματα και τα δεινά της, γνωρίζουμε ότι ο έλληνας γονιός, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, περιστρέφεται γύρω από τον οικογενειακό άξονα στον πυρήνα του οποίου τοποθετούνται τα παιδιά. Οι καθημερινές δραστηριότητες και οι καθημερινές φροντίδες των παιδιών απορροφούν ένα τεράστιο κομμάτι του χρόνου και της σκέψης των γονιών και σε πολλές περιπτώσεις τα παιδιά είναι ο κοινός τόπος στον οποίο οι γονείς συναντιούνται, συνυπάρχουν και επικοινωνούν. Μιλώντας για το σύνδρομο της άδειας φωλιάς αναφερόμαστε σε εκείνο το στάδιο της ζωής ενός γονιού όταν τα παιδιά φεύγουν από το πατρικό σπίτι είτε για σπουδές, είτε επειδή ξεκινούν τη δική τους ζωή. Τί είναι το σύνδρομο της άδειας φωλιάς; Οι γονείς έρχονται αντιμέτωποι με μία πολύ ιδιαίτερη μορφή απώλειας: την απώλεια του πιο καίριου ρόλου τους, του ρόλου που δόμησε τη ζωή και την ύπαρξη τους για είκοσι και πλέον χρόνια. Συναισθήματα λύπης, κενού και μοναξιάς είναι πιθανό να εμφανιστούν καθώς ο γονιός πενθεί για το χαμένο του ρόλου ενώ ταυτόχρονα βρίσκεται αντιμέτωπος με τις δυσκολίες και τις ανασφάλειες της μέσης ηλικίας. Πολλοί γονείς -ιδιαίτερα μητέρες- αισθάνονται ότι έχουν χάσει το σκοπό της ζωής τους και τη χρησιμότητά τους σαν άνθρωποι. Τα συναισθήματα αυτά είναι αναμενόμενα και λογικά αν σκεφτούμε το μέγεθος της αλλαγής στην καθημερινή ζωή και στον τρόπο που ο κάθε γονιός αντιλαμβάνεται τον εαυτό του.

Καλύτερη επικοινωνία μέσα στο σπίτι.

Η ζωή στο σπίτι έχει γίνει αβίωτη, είναι πραγματικά σαν το κλουβί με τις τρελές! Αυτή ήταν η εισαγωγή της Κατερίνας που αισθάνεται ότι η Καλύτερη Ζωή της δείχνει να έχει πάει περίπατο. Και συνεχίζει: Με δύο παιδιά στην εφηβεία, ένα αγόρι στα 13 και ένα κορίτσι στα 15, είναι λες και η οικογένεια μας διαλύεται! Ο καθένας έχει άλλο πρόγραμμα, με τα φροντιστήρια και τα εξωσχολικά τους χάνουμε συχνά ακόμα και το καθημερινό φαγητό. Ακόμα και όταν τα καταφέρνουμε να κάτσουμε όλοι μαζί για το βραδινό, τίποτα δε θυμίζει οικογενειακές στιγμές: τα παιδιά κυριολεκτικά "τρώγονται" μεταξύ τους και με τον πατέρα τους και όλοι μαζί γινόμαστε μαλλιά κουβάρια, χωρίς να υπάρχει σοβαρός λόγος. Το ξέρω ότι είναι δύσκολη η ηλικία της εφηβείας, αλλά πάντα έτσι θα είναι; Δεν υπάρχει τρόπος να αποκατασταθεί έστω και λίγο η οικογενειακή μας ευτυχία; 

Τί συμβαίνει στην οικογένεια της Κατερίνας; Η αίσθηση της διάλυσης που μεταφέρει ίσως δεν είναι και τόσο μακριά από την πραγματικότητα, με τη μόνη διαφορά ότι στις ανθρώπινες σχέσεις αυτό που αισθανόμαστε ως διάλυση μπορεί να έχει και μία εξαιρετικά δημιουργική πλευρά: διαλύω για να ξαναχτίσω σε καλύτερη βάση, με τα καινούρια μου υλικά, με την καινούρια μου γνώση. Τα παιδιά της Κατερίνας βρίσκονται σε αυτή την υπέροχη ηλικία που ανακαλύπτουν την νέα γνώση του εαυτού τους και βάζουν τα θεμέλια για τη δική τους προσωπικότητα. Οι γονείς από την άλλη, αντιμετωπίζουν αυτές τις αλλαγές με φόβο, καχυποψία και μεγάλη ανασφάλεια. Το αποτέλεσμα είναι ότι γύρω από ένα καθημερινό τραπέζι μπορούν να αναπτυχθούν όλες οι συγκρούσεις και αντίθετες δυνάμεις που βιώνει καθένα από τα μέλη της οικογένειας, δίνοντας την εικόνα του κλουβιού με τις τρελές. Σίγουρα η μετάβαση από την παιδικότητα στην εφηβεία είναι δύσκολη όχι μόνο για τα παιδιά αλλά και για το οικογενειακό σύστημα, πολλές φορές δοκιμάζοντας και την ίδια τη σχέση των γονιών. Όπως είναι επίσης σίγουρο ότι κανένας γονιός δε θέλει να χάσει την υπέροχη αυτή περίοδο στη ζωή του παιδιού του. Τί μπορεί να γίνει; Βλέποντας τη σύγκρουση με ανοιχτά μάτια και κυρίως ανοιχτή καρδιά, μπορούμε να δούμε και τη δυνατότητα για δημιουργική αλλαγή και κυρίως την ευκαιρία να γνωρίσουμε τα παιδιά μας από την αρχή. Ακούστε λοιπόν τί έχουν να σας πουν με ψυχραιμία και υπομονή. 

Προσπαθήστε να διασώσετε ένα κομματάκι οικογενειακού χρόνου μέσα στο δαίδαλο των προγραμμάτων και των υποχρεώσεων: το καθημερινό οικογενειακό δείπνο είναι ένας πολύ καλός τρόπος να διατηρήσουμε ζωντανή την αίσθηση της οικογενειακής ενότητας. Εντοπίστε τα θέματα που φέρνουν τις μεγαλύτερες εκρήξεις (για παράδειγμα το σχολείο, τους φίλους, τις εξόδους) και αφήστε τα έξω από το "μενού"! Επίσης, βεβαιωθείτε ότι υπάρχει λίγος χρόνος όπου ο καθένας μπορεί να μιλήσει χωρίς να τον διακόπτουν ή να τον κοιτάζουν "με μισό μάτι"... Ένας αποτελεσματικός τρόπος για να δομήσουμε επικοινωνιακά το χρόνο είναι κάθε μέλος της οικογένειας να πάρει λίγο χρόνο για να μοιραστεί την καλύτερη και τη χειρότερη στιγμή της μέρας του. Η ειλικρινής συμμετοχή των γονιών σε αυτό το παιχνίδι είναι πολύ σημαντική, γιατί θα δώσει ένα νέο έδαφος για επικοινωνιακό δέσιμο. 

Κατερίνα δοκίμασέ το και περιμένω νέα σου!